Vishnu Sahasranamam

ॐ श्रीपरमात्मने नमः । नारायणं नमस्कृत्य नरं चैव नरोत्तमम् । देवीं सरस्वतीं व्यासं ततो जयमुदीरयेत् ॥ ॐ अथ सकलसौभाग्यदायकं श्रीविष्णुसहस्रनामस्तोत्रम् । हरिः ॐ ॥ पूर्वन्यासः शुक्लाम्बरधरं विष्णुं शशिवर्णं चतुर्भुजम् । प्रसन्नवदनं ध्यायेत् सर्वविघ्नोपशान्तये ॥ १ ॥ यस्य द्विरदवक्त्राद्याः पारिषद्याः परः शतम् । विघ्नं निघ्नन्ति सततं विष्वक्सेनं तमाश्रये ॥ २ ॥ व्यासं वसिष्ठनप्तारं शक्तेः पौत्रमकल्मषम् । पराशरात्मजं वन्दे शुकतातं तपोनिधिम् ॥ ३ ॥ व्यासाय विष्णुरूपाय व्यासरूपाय विष्णवे । नमो वै ब्रह्मनिधये वासिष्ठाय नमो नमः ॥ ४ ॥ अविकाराय शुद्धाय नित्याय परमात्मने । सदैक रूप रूपाय विष्णवे सर्वजिष्णवे ॥ ५ ॥ यस्य स्मरणमात्रेण जन्मसंसारबन्धनात् । विमुच्यते नमस्तस्मै विष्णवे प्रभविष्णवे ॥ ६ ॥ ॐ नमो विष्णवे प्रभविष्णवे । श्रीवैशम्पायन उवाच श्रुत्वा धर्मानशेषेण पावनानि च सर्वशः । युधिष्ठिरः शान्तनवं पुनरेवाभ्यभाषत ॥ ७ ॥ युधिष्ठिर उवाच किमेकं दैवतं लोके किं वाप्येकं परायणम् । स्तुवन्तः कं कमर्चन्तः प्राप्नुयुर्मानवाः शुभम् ॥ ८ ॥ को धर्मः सर्वधर्माणां भवतः परमो मतः । किं जपन्मुच्यते जन्तुर्जन्मसंसारबन्धनात् ॥ ९ ॥ श्रीभीष्म उवाच जगत्प्रभुं देवदेवमनन्तं पुरुषोत्तमम् । स्तुवन्नामसहस्रेण पुरुषः सततोत्थितः ॥ १० ॥ तमेव चार्चयन्नित्यं भक्त्या पुरुषमव्ययम् । ध्यायन् स्तुवन्नमस्यंश्च यजमानस्तमेव च ॥ ११ ॥ अनादिनिधनं विष्णुं सर्वलोकमहेश्वरम् । लोकाध्यक्षं स्तुवन्नित्यं सर्वदुःखातिगो भवेत् ॥ १२ ॥ ब्रह्मण्यं सर्वधर्मज्ञं लोकानां कीर्तिवर्धनम् । लोकनाथं महद्भूतं सर्वभूतभवोद्भवम् ॥ १३ ॥ एष मे सर्वधर्माणां परमो धर्म उत्तमः । यद्भक्त्या पुण्डरीकाक्षं स्तवैरर्चेन्नरः सदा ॥ १४ ॥ परमं यो महत्तेजः परमं यो महत्तपः । परमं यो महद्ब्रह्म परमं यः परायणम् ॥ १५ ॥ पवित्राणां पवित्रं यो मङ्गलानां च मङ्गलम् । दैवतं देवतानां च भूतानां योऽव्ययः पिता ॥ १६ ॥ यतः सर्वाणि भूतानि भवन्त्यादि युगागमे । यस्मिंश्च प्रलयं यान्ति पुनरेव युगक्षये ॥ १७ ॥ तस्य लोकप्रधानस्य जगन्नाथस्य भूपते । विष्णोर्नामसहस्रं मे शृणु पापभयापहम् ॥ १८ ॥ ऋषिरुवाच नमस्कृत्य हरिं देवं लोकानां प्रभवाव्ययम् । प्रवक्ष्यामि सहस्रं तु नाम्नां स्तोत्रं सहस्रकम् ॥ १९ ॥ ध्यानाम् क्षीरोदन्वत्प्रदेशे शुचिमणिविलसत्सैकतेर्मौक्तिकानां मालाक्लृप्तासनस्थः स्फटिकमणिनिभैर्मौक्तिकैर्मण्डिताङ्गः । शुभ्रैरभ्रैरदभ्रैरुपरिविरचितैर्मुक्तपीयूषवर्षैः आनन्दी नः पुनीयादरिनलिनगदाशङ्खपाणिर्मुकुन्दः ॥ १ ॥ भूः पादौ यस्य नाभिर्वियदसुरनिलश्चन्द्रसूर्यौ च नेत्रे कर्णावाशाः शिरो द्यौर्मुखमपि दहनो यस्य वास्तेयमब्धिः । अन्तःस्थं यस्य विश्वं सुरनरखगगोभोगिगन्धर्वदैत्यैः चित्रं रं रम्यते तं त्रिभुवनवपुषं विष्णुमीशं नमामि ॥ २ ॥ ॐ नमो भगवते वासुदेवाय । शान्ताकारं भुजगशयनं पद्मनाभं सुरेशं विश्वाधारं गगनसदृशं मेघवर्णं शुभाङ्गम् । लक्ष्मीकान्तं कमलनयनं योगिभिर्ध्यानगम्यं वन्दे विष्णुं भवभयहरं सर्वलोकैकनाथम् ॥ ३ ॥ मेघश्यामं पीतकौशेयवासं श्रीवत्साङ्कं कौस्तुभोद्भासिताङ्गम् । पुण्योपेतं पुण्डरीकायताक्षं विष्णुं वन्दे सर्वलोकैकनाथम् ॥ ४ ॥ नमः समस्तभूतानामादिभूताय भूभृते । अनेकरूपरूपाय विष्णवे प्रभविष्णवे ॥ ५ ॥ सशङ्खचक्रं सकिरीटकुण्डलं सपीतवस्त्रं सरसीरुहेक्षणम् । सहारवक्षःस्थलशोभिकौस्तुभं नमामि विष्णुं शिरसा चतुर्भुजम् ॥ ६ ॥ अस्य श्रीविष्णोर्दिव्यसहस्रनामस्तोत्रमहामन्त्रस्य श्रीवेदव्यासो भगवानृषिः । अनुष्टुप् छन्दः । श्री महाविष्णुः परमात्मा श्रीमन्नारायणो देवता । अमृतांशूद्भवो भानुरिति बीजम् । देवकीनन्दनः स्रष्टेति शक्तिः । उद्भवः क्षोभणो देव इति परमो मन्त्रः । शङ्खभृन्नन्दकी चक्रीति कीलकम् । शार्ङ्गधन्वा गदाधर इत्यस्त्रम् । रथाङ्गपाणिरक्षोभ्य इति नेत्रम् । त्रिसामसामगः सामिति कवचम् । आनन्दं परब्रह्मेति योनिः । ऋतुः सुदर्शनः काल इति दिग्बन्धः ॥ श्रीविश्वरूप इति ध्यानम् । श्री महाविष्णु प्रीत्यर्थे सहस्रनाम जपे पारायणे विनियोगः ॥ स्तोत्रम् विश्वं विष्णुर्वषट्कारो भूतभव्यभवत्प्रभुः । भूतकृद्भूतभृद्भावो भूतात्मा भूतभावनः ॥ १ ॥ पूतत्मा परमात्मा च मुक्तानां परमागतिः । अव्ययः पुरुषः साक्षी क्षेत्रज्ञोऽक्षर एव च ॥ २ ॥ योगो योगविदां नेता प्रधानपुरुषेश्वरः । नारसिंहवपुः श्रीमान् केशवः पुरुषोत्तमः ॥ ३ ॥ सर्वः शर्वः शिवः स्थाणुर्भूतादिर्निधिरव्ययः । संभवो भावनो भर्ता प्रभवः प्रभुरीश्वरः ॥ ४ ॥ स्वयंभूः शम्भुरादित्यः पुष्कराक्षो महास्वनः । अनादिनिधनो धाता विधाता धातुरुत्तमः ॥ ५ ॥ अप्रमेयो हृषीकेशः पद्मनाभोऽमरप्रभुः । विश्वकर्मा मनुस्त्वष्टा स्थविष्ठः स्थविरो ध्रुवः ॥ ६ ॥ अग्राह्यः शाश्वतः कृष्णो लोहिताक्षः प्रतर्दनः । प्रभूतस्त्रिककुब्धाम पवित्रं मङ्गलं परम् ॥ ७ ॥ ईशानः प्राणदः प्राणो ज्येष्ठः श्रेष्ठः प्रजापतिः । हिरण्यगर्भो भूगर्भो माधवो मधुसूदनः ॥ ८ ॥ ईश्वरो विक्रमी धन्वी मेधावी विक्रमः क्रमः । अनुत्तमो दुराधर्षः कृतज्ञः कृतिरात्मवान् ॥ ९ ॥ सुरेशः शरणं शर्म विश्वरेताः प्रजाभवः । अहः संवत्सरो व्यालः प्रत्ययः सर्वदर्शनः ॥ १० ॥ अजः सर्वेश्वरः सिद्धः सिद्धिः सर्वादिरच्युतः । वृषाकपिरमेयात्मा सर्वयोगविनिःसृतः ॥ ११ ॥ वसुरसुर्मानदो मान्यो लोकस्वामी त्रिलोकधृक् । सुमेधा मेधजो धन्यः सत्यमेधा धराधरः ॥ १२ ॥ तेजोवृषो द्युतिधरः सर्वशस्त्रभृतां वरः । प्रग्रहः निग्रहः व्यग्रो नैकशृङ्गो गदाग्रजः ॥ १३ ॥ चतुर्मूर्तिश्चतुर्बाहुश्चतुर्व्यूहश्चतुर्गतिः । चतुरात्मा चतुर्भावश्चतुर्वेदविदेकपात् ॥ १४ ॥ समावर्तोऽनिवृत्तात्मा दुर्जयो दुर्तिक्रमः । दुर्लभो दुर्गमो दुर्गो दुरावासो दुरारिहा ॥ १५ ॥ शुभाङ्गो लोकसारङ्गः सुतन्तुस्तन्तुवर्धनः । इन्द्रकर्मा महाकर्मा कृतकर्मा कृतागमः ॥ १६ ॥ उद्भवः सुन्दरः सुन्दो रत्ननाभः सुलोचनः । अर्को वाजसनः शृङ्गी जयन्तः सर्वविज्जयी ॥ १७ ॥ सुवर्णबिन्दुरक्षोभ्यः सर्ववागीश्वरेश्वरः । महाह्रदो महागर्तो महाभूतो महानिधिः ॥ १८ ॥ कुमुदः कुन्दरः कुन्दः पर्जन्यः पावनोऽनिलः । अमृतांशोऽमृतवपुः सर्वज्ञः सर्वतोमुखः ॥ १९ ॥ सुलभः सुव्रतः सिद्धः शत्रुजिच्छत्रुतापनः । न्यग्रोधोदुम्बरोऽश्वत्थश्चाणूरान्ध्रनिषूदनः ॥ २० ॥ सहस्रार्चिः सप्तजिह्वः सप्तैधाः सप्तवाहनः । अमूर्तिरनघोऽचिन्त्यो भयकृद्भयनाशनः ॥ २१ ॥ अणुर्बृहत्कृशः स्थूलो गुणभृन्निर्गुणो महान् । अधृतः स्वधृतः स्वास्यः प्राग्वंशो वंशवर्धनः ॥ २२ ॥ भारभृत्कथितो योगी योगीशः सर्वकामदः । आश्रमः श्रमणः क्षामः सुपर्णो वायुवाहनः ॥ २३ ॥ धनुर्धरो धनुर्वेदो दण्डो दमयिता दमः । अपराजितः सर्वसहो नियन्ता नियमो यमः ॥ २४ ॥ सत्त्ववान् सात्विकः सत्यः सत्यधर्मपरायणः । अभिप्रायः प्रियर्होऽर्हः प्रियकृत्प्रीतिवर्धनः ॥ २५ ॥ विहायसगतिर्ज्योतिः सुरुचिर्हुतभुग्विभुः । रविर्विरोचनः सूर्यः सविता रविलोचनः ॥ २६ ॥ अनन्तो हुतभुग्भोक्ता सुखदो नैकजोऽग्रजः । अनिर्विण्णः सदामर्षी लोकाधिष्ठानमद्भुतः ॥ २७ ॥ सनात्सनातनतमः कपिलः कपिरव्ययः । स्वस्तिदः स्वस्तिकृत्स्वस्ति स्वस्तिभुक्स्वस्तिदक्षिणः ॥ २८ ॥ अरौद्रः कुण्डली चक्री विक्रमी तूर्जितार्जितः । महान् शक्तिधरो मुष्कोऽजितोऽप्रतिमः स्तुतः ॥ २९ ॥ अमूर्तिमिरनघोऽचिन्त्यो भयकृद्भयनाशनः । अणुर्बृहत्कृशः स्थूलो गुणभृन्निर्गुणो महान् ॥ ३० ॥ अधृतः स्वधृतः स्वास्यः प्राग्वंशो वंशवर्धनः । भारभृत्कथितो योगी योगीशः सर्वकामदः ॥ ३१ ॥ आश्रमः श्रमणः क्षामः सुपर्णो वायुवाहनः । धनुर्धरो धनुर्वेदो दण्डो दमयिता दमः ॥ ३२ ॥ अपराजितः सर्वसहो नियन्ता नियमो यमः । सत्त्ववान् सात्विकः सत्यः सत्यधर्मपरायणः ॥ ३३ ॥ अभिप्रायः प्रियर्होऽर्हः प्रियकृत्प्रीतिवर्धनः । विहायसगतिर्ज्योतिः सुरुचिर्हुतभुग्विभुः ॥ ३४ ॥ रविर्विरोचनः सूर्यः सविता रविलोचनः । अनन्तो हुतभुग्भोक्ता सुखदो नैकजोऽग्रजः ॥ ३५ ॥ अनिर्विण्णः सदामर्षी लोकाधिष्ठानमद्भुतः । सनात्सनातनतमः कपिलः कपिरव्ययः ॥ ३६ ॥ स्वस्तिदः स्वस्तिकृत्स्वस्ति स्वस्तिभुक्स्वस्तिदक्षिणः । अरौद्रः कुण्डली चक्री विक्रमी तूर्जितार्जितः ॥ ३७ ॥ महान् शक्तिधरो मुष्कोऽजितोऽप्रतिमः स्तुतः । अमूर्तिमिरनघोऽचिन्त्यो भयकृद्भयनाशनः ॥ ३८ ॥ अणुर्बृहत्कृशः स्थूलो गुणभृन्निर्गुणो महान् । अधृतः स्वधृतः स्वास्यः प्राग्वंशो वंशवर्धनः ॥ ३९ ॥ भारभृत्कथितो योगी योगीशः सर्वकामदः । आश्रमः श्रमणः क्षामः सुपर्णो वायुवाहनः ॥ ४० ॥ धनुर्धरो धनुर्वेदो दण्डो दमयिता दमः । अपराजितः सर्वसहो नियन्ता नियमो यमः ॥ ४१ ॥ सत्त्ववान् सात्विकः सत्यः सत्यधर्मपरायणः । अभिप्रायः प्रियर्होऽर्हः प्रियकृत्प्रीतिवर्धनः ॥ ४२ ॥ विहायसगतिर्ज्योतिः सुरुचिर्हुतभुग्विभुः । रविर्विरोचनः सूर्यः सविता रविलोचनः ॥ ४३ ॥ अनन्तो हुतभुग्भोक्ता सुखदो नैकजोऽग्रजः । अनिर्विण्णः सदामर्षी लोकाधिष्ठानमद्भुतः ॥ ४४ ॥ सनात्सनातनतमः कपिलः कपिरव्ययः । स्वस्तिदः स्वस्तिकृत्स्वस्ति स्वस्तिभुक्स्वस्तिदक्षिणः ॥ ४५ ॥ अरौद्रः कुण्डली चक्री विक्रमी तूर्जितार्जितः । महान् शक्तिधरो मुष्कोऽजितोऽप्रतिमः स्तुतः ॥ ४६ ॥ अमूर्तिमिरनघोऽचिन्त्यो भयकृद्भयनाशनः । अणुर्बृहत्कृशः स्थूलो गुणभृन्निर्गुणो महान् ॥ ४७ ॥ अधृतः स्वधृतः स्वास्यः प्राग्वंशो वंशवर्धनः । भारभृत्कथितो योगी योगीशः सर्वकामदः ॥ ४८ ॥ आश्रमः श्रमणः क्षामः सुपर्णो वायुवाहनः । धनुर्धरो धनुर्वेदो दण्डो दमयिता दमः ॥ ४९ ॥ अपराजितः सर्वसहो नियन्ता नियमो यमः । सत्त्ववान् सात्विकः सत्यः सत्यधर्मपरायणः ॥ ५० ॥ अभिप्रायः प्रियर्होऽर्हः प्रियकृत्प्रीतिवर्धनः । विहायसगतिर्ज्योतिः सुरुचिर्हुतभुग्विभुः ॥ ५१ ॥ रविर्विरोचनः सूर्यः सविता रविलोचनः । अनन्तो हुतभुग्भोक्ता सुखदो नैकजोऽग्रजः ॥ ५२ ॥ अनिर्विण्णः सदामर्षी लोकाधिष्ठानमद्भुतः । सनात्सनातनतमः कपिलः कपिरव्ययः ॥ ५३ ॥ स्वस्तिदः स्वस्तिकृत्स्वस्ति स्वस्तिभुक्स्वस्तिदक्षिणः । अरौद्रः कुण्डली चक्री विक्रमी तूर्जितार्जितः ॥ ५४ ॥ महान् शक्तिधरो मुष्कोऽजितोऽप्रतिमः स्तुतः । अमूर्तिमिरनघोऽचिन्त्यो भयकृद्भयनाशनः ॥ ५५ ॥ अणुर्बृहत्कृशः स्थूलो गुणभृन्निर्गुणो महान् । अधृतः स्वधृतः स्वास्यः प्राग्वंशो वंशवर्धनः ॥ ५६ ॥ भारभृत्कथितो योगी योगीशः सर्वकामदः । आश्रमः श्रमणः क्षामः सुपर्णो वायुवाहनः ॥ ५७ ॥ धनुर्धरो धनुर्वेदो दण्डो दमयिता दमः । अपराजितः सर्वसहो नियन्ता नियमो यमः ॥ ५८ ॥ सत्त्ववान् सात्विकः सत्यः सत्यधर्मपरायणः । अभिप्रायः प्रियर्होऽर्हः प्रियकृत्प्रीतिवर्धनः ॥ ५९ ॥ विहायसगतिर्ज्योतिः सुरुचिर्हुतभुग्विभुः । रविर्विरोचनः सूर्यः सविता रविलोचनः ॥ ६० ॥ अनन्तो हुतभुग्भोक्ता सुखदो नैकजोऽग्रजः । अनिर्विण्णः सदामर्षी लोकाधिष्ठानमद्भुतः ॥ ६१ ॥ सनात्सनातनतमः कपिलः कपिरव्ययः । स्वस्तिदः स्वस्तिकृत्स्वस्ति स्वस्तिभुक्स्वस्तिदक्षिणः ॥ ६२ ॥ अरौद्रः कुण्डली चक्री विक्रमी तूर्जितार्जितः । महान् शक्तिधरो मुष्कोऽजितोऽप्रतिमः स्तुतः ॥ ६३ ॥ अमूर्तिमिरनघोऽचिन्त्यो भयकृद्भयनाशनः । अणुर्बृहत्कृशः स्थूलो गुणभृन्निर्गुणो महान् ॥ ६४ ॥ अधृतः स्वधृतः स्वास्यः प्राग्वंशो वंशवर्धनः । भारभृत्कथितो योगी योगीशः सर्वकामदः ॥ ६५ ॥ आश्रमः श्रमणः क्षामः सुपर्णो वायुवाहनः । धनुर्धरो धनुर्वेदो दण्डो दमयिता दमः ॥ ६६ ॥ अपराजितः सर्वसहो नियन्ता नियमो यमः । सत्त्ववान् सात्विकः सत्यः सत्यधर्मपरायणः ॥ ६७ ॥ अभिप्रायः प्रियर्होऽर्हः प्रियकृत्प्रीतिवर्धनः । विहायसगतिर्ज्योतिः सुरुचिर्हुतभुग्विभुः ॥ ६८ ॥ रविर्विरोचनः सूर्यः सविता रविलोचनः । अनन्तो हुतभुग्भोक्ता सुखदो नैकजोऽग्रजः ॥ ६९ ॥ अनिर्विण्णः सदामर्षी लोकाधिष्ठानमद्भुतः । सनात्सनातनतमः कपिलः कपिरव्ययः ॥ ७० ॥ स्वस्तिदः स्वस्तिकृत्स्वस्ति स्वस्तिभुक्स्वस्तिदक्षिणः । अरौद्रः कुण्डली चक्री विक्रमी तूर्जितार्जितः ॥ ७१ ॥ महान् शक्तिधरो मुष्कोऽजितोऽप्रतिमः स्तुतः । अमूर्तिमिरनघोऽचिन्त्यो भयकृद्भयनाशनः ॥ ७२ ॥ अणुर्बृहत्कृशः स्थूलो गुणभृन्निर्गुणो महान् । अधृतः स्वधृतः स्वास्यः प्राग्वंशो वंशवर्धनः ॥ ७३ ॥ भारभृत्कथितो योगी योगीशः सर्वकामदः । आश्रमः श्रमणः क्षामः सुपर्णो वायुवाहनः ॥ ७४ ॥ धनुर्धरो धनुर्वेदो दण्डो दमयिता दमः । अपराजितः सर्वसहो नियन्ता नियमो यमः ॥ ७५ ॥ सत्त्ववान् सात्विकः सत्यः सत्यधर्मपरायणः । अभिप्रायः प्रियर्होऽर्हः प्रियकृत्प्रीतिवर्धनः ॥ ७६ ॥ विहायसगतिर्ज्योतिः सुरुचिर्हुतभुग्विभुः । रविर्विरोचनः सूर्यः सविता रविलोचनः ॥ ७७ ॥ अनन्तो हुतभुग्भोक्ता सुखदो नैकजोऽग्रजः । अनिर्विण्णः सदामर्षी लोकाधिष्ठानमद्भुतः ॥ ७८ ॥ सनात्सनातनतमः कपिलः कपिरव्ययः । स्वस्तिदः स्वस्तिकृत्स्वस्ति स्वस्तिभुक्स्वस्तिदक्षिणः ॥ ७९ ॥ अरौद्रः कुण्डली चक्री विक्रमी तूर्जितार्जितः । महान् शक्तिधरो मुष्कोऽजितोऽप्रतिमः स्तुतः ॥ ८० ॥ अमूर्तिमिरनघोऽचिन्त्यो भयकृद्भयनाशनः । अणुर्बृहत्कृशः स्थूलो गुणभृन्निर्गुणो महान् ॥ ८१ ॥ अधृतः स्वधृतः स्वास्यः प्राग्वंशो वंशवर्धनः । भारभृत्कथितो योगी योगीशः सर्वकामदः ॥ ८२ ॥ आश्रमः श्रमणः क्षामः सुपर्णो वायुवाहनः । धनुर्धरो धनुर्वेदो दण्डो दमयिता दमः ॥ ८३ ॥ अपराजितः सर्वसहो नियन्ता नियमो यमः । सत्त्ववान् सात्विकः सत्यः सत्यधर्मपरायणः ॥ ८४ ॥ अभिप्रायः प्रियर्होऽर्हः प्रियकृत्प्रीतिवर्धनः । विहायसगतिर्ज्योतिः सुरुचिर्हुतभुग्विभुः ॥ ८५ ॥ रविर्विरोचनः सूर्यः सविता रविलोचनः । अनन्तो हुतभुग्भोक्ता सुखदो नैकजोऽग्रजः ॥ ८६ ॥ अनिर्विण्णः सदामर्षी लोकाधिष्ठानमद्भुतः । सनात्सनातनतमः कपिलः कपिरव्ययः ॥ ८७ ॥ स्वस्तिदः स्वस्तिकृत्स्वस्ति स्वस्तिभुक्स्वस्तिदक्षिणः । अरौद्रः कुण्डली चक्री विक्रमी तूर्जितार्जितः ॥ ८८ ॥ महान् शक्तिधरो मुष्कोऽजितोऽप्रतिमः स्तुतः । अमूर्तिमिरनघोऽचिन्त्यो भयकृद्भयनाशनः ॥ ८९ ॥ अणुर्बृहत्कृशः स्थूलो गुणभृन्निर्गुणो महान् । अधृतः स्वधृतः स्वास्यः प्राग्वंशो वंशवर्धनः ॥ ९० ॥ भारभृत्कथितो योगी योगीशः सर्वकामदः । आश्रमः श्रमणः क्षामः सुपर्णो वायुवाहनः ॥ ९१ ॥ धनुर्धरो धनुर्वेदो दण्डो दमयिता दमः । अपराजितः सर्वसहो नियन्ता नियमो यमः ॥ ९२ ॥ सत्त्ववान् सात्विकः सत्यः सत्यधर्मपरायणः । अभिप्रायः प्रियर्होऽर्हः प्रियकृत्प्रीतिवर्धनः ॥ ९३ ॥ विहायसगतिर्ज्योतिः सुरुचिर्हुतभुग्विभुः । रविर्विरोचनः सूर्यः सविता रविलोचनः ॥ ९४ ॥ अनन्तो हुतभुग्भोक्ता सुखदो नैकजोऽग्रजः । अनिर्विण्णः सदामर्षी लोकाधिष्ठानमद्भुतः ॥ ९५ ॥ सनात्सनातनतमः कपिलः कपिरव्ययः । स्वस्तिदः स्वस्तिकृत्स्वस्ति स्वस्तिभुक्स्वस्तिदक्षिणः ॥ ९६ ॥ अरौद्रः कुण्डली चक्री विक्रमी तूर्जितार्जितः । महान् शक्तिधरो मुष्कोऽजितोऽप्रतिमः स्तुतः ॥ ९७ ॥ अमूर्तिमिरनघोऽचिन्त्यो भयकृद्भयनाशनः । अणुर्बृहत्कृशः स्थूलो गुणभृन्निर्गुणो महान् ॥ ९८ ॥ अधृतः स्वधृतः स्वास्यः प्राग्वंशो वंशवर्धनः । भारभृत्कथितो योगी योगीशः सर्वकामदः ॥ ९९ ॥ आश्रमः श्रमणः क्षामः सुपर्णो वायुवाहनः । धनुर्धरो धनुर्वेदो दण्डो दमयिता दमः ॥ १०० ॥ अपराजितः सर्वसहो नियन्ता नियमो यमः । सत्त्ववान् सात्विकः सत्यः सत्यधर्मपरायणः ॥ १०१ ॥ अभिप्रायः प्रियर्होऽर्हः प्रियकृत्प्रीतिवर्धनः । विहायसगतिर्ज्योतिः सुरुचिर्हुतभुग्विभुः ॥ १०२ ॥ रविर्विरोचनः सूर्यः सविता रविलोचनः । अनन्तो हुतभुग्भोक्ता सुखदो नैकजोऽग्रजः ॥ १०३ ॥ अनिर्विण्णः सदामर्षी लोकाधिष्ठानमद्भुतः । सनात्सनातनतमः कपिलः कपिरव्ययः ॥ १०४ ॥ स्वस्तिदः स्वस्तिकृत्स्वस्ति स्वस्तिभुक्स्वस्तिदक्षिणः । अरौद्रः कुण्डली चक्री विक्रमी तूर्जितार्जितः ॥ १०५ ॥ महान् शक्तिधरो मुष्कोऽजितोऽप्रतिमः स्तुतः । अमूर्तिमिरनघोऽचिन्त्यो भयकृद्भयनाशनः ॥ १०६ ॥ अणुर्बृहत्कृशः स्थूलो गुणभृन्निर्गुणो महान् । अधृतः स्वधृतः स्वास्यः प्राग्वंशो वंशवर्धनः ॥ १०७ ॥ भारभृत्कथितो योगी योगीशः सर्वकामदः ॥ १०८ ॥ फलश्रुतिः इतीदं कीर्तनीयस्य केशवस्य महात्मनः । नाम्नां सहस्रं दिव्यानामशेषेण प्रकीर्तितम् ॥ १ ॥ य इदं शृणुयान्नित्यं यश्चापि परिकीर्तयेत् । नाशुभं प्राप्नुयात्किञ्चित्सोऽमुत्रेह च मानवः ॥ २ ॥ वेदान्तगो ब्राह्मणः स्यात् क्षत्रियो विजयी भवेत् । वैश्यो धनसमृद्धः स्यात् शूद्रः सुखमवाप्नुयात् ॥ ३ ॥ धर्मार्थी प्राप्नुयाद्धर्ममर्थार्थी चार्थमाप्नुयात् । कामानवाप्नुयात्कामी प्रजार्थी प्राप्नुयात्प्रजाम् ॥ ४ ॥ भक्तिमान् यः सदोत्थाय शुचिस्तद्गतमानसः । सहस्रं वासुदेवस्य नाम्नामेतत्प्रकीर्तयेत् ॥ ५ ॥ यशः प्राप्नोति विपुलं ज्ञातिप्राधान्यमेव च । अचलां श्रियमाप्नोति श्रेयः प्राप्नोत्यनुत्तमम् ॥ ६ ॥ न भयं क्वचिदाप्नोति वीर्यं तेजश्च विन्दति । भवत्यरोगो द्युतिमान् बलवान् बुद्धिवान्नराः ॥ ७ ॥ रोगार्तो मुच्यते रोगाद्बद्धो मुच्येत बन्धनात् । भयान्मुच्येत भीतस्तु मुच्येताऽपन्न आपदः ॥ ८ ॥ दुर्गाण्यतितरत्याशु पुरुषः पुरुषोत्तमम् । स्तुवन्नामसहस्रेण नित्यं भक्तिसमन्वितः ॥ ९ ॥ वासुदेवाश्रयो मर्त्यो वासुदेवपरायणः । सर्वपापविशुद्धात्मा याति ब्रह्म सनातनम् ॥ १० ॥ न वासुदेवभक्तानामशुभं विद्यते क्वचित् । जन्ममृत्युजरारोगभयं न विद्यते क्वचित् ॥ ११ ॥ इमं स्तवं भगवतो विष्णोर्व्यासेन कीर्तितम् । पठेद्य इच्छेत्पुरुषः श्रेयः प्राप्तुं सुखानि च ॥ १२ ॥ विश्वेश्वरमजं देवं जगतः प्रभवाप्ययम् । भजन्ति ये पुष्पराक्षं न ते यान्ति पराभवम् ॥ १३ ॥ इति श्रीमहाभारते शतसहस्रिकायां संहितायां वैयासिक्यामनुशासनपर्वणि दानधर्मपर्वणि श्रीविष्णुसहस्रनामस्तोत्रं समाप्तम् ॥

ॐ श्रीपरमात्मने नमः । नारायणं नमस्कृत्य नरं चैव नरोत्तमम् । देवीं सरस्वतीं व्यासं ततो जयमुदीरयेत् ॥ ॐ अथ सकलसौभाग्यदायकं श्रीविष्णुसहस्रनामस्तोत्रम् । हरिः ॐ ॥ पूर्वन्यासः शुक्लाम्बरधरं विष्णुं शशिवर्णं चतुर्भुजम् । प्रसन्नवदनं ध्यायेत् सर्वविघ्नोपशान्तये ॥ १ ॥ यस्य द्विरदवक्त्राद्याः पारिषद्याः परः शतम् । विघ्नं निघ्नन्ति सततं विष्वक्सेनं तमाश्रये ॥ २ ॥ व्यासं वसिष्ठनप्तारं शक्तेः पौत्रमकल्मषम् । पराशरात्मजं वन्दे शुकतातं तपोनिधिम् ॥ ३ ॥ व्यासाय विष्णुरूपाय व्यासरूपाय विष्णवे । नमो वै ब्रह्मनिधये वासिष्ठाय नमो नमः ॥ ४ ॥ अविकाराय शुद्धाय नित्याय परमात्मने । सदैक रूप रूपाय विष्णवे सर्वजिष्णवे ॥ ५ ॥ यस्य स्मरणमात्रेण जन्मसंसारबन्धनात् । विमुच्यते नमस्तस्मै विष्णवे प्रभविष्णवे ॥ ६ ॥ ॐ नमो विष्णवे प्रभविष्णवे । श्रीवैशम्पायन उवाच श्रुत्वा धर्मानशेषेण पावनानि च सर्वशः । युधिष्ठिरः शान्तनवं पुनरेवाभ्यभाषत ॥ ७ ॥ युधिष्ठिर उवाच किमेकं दैवतं लोके किं वाप्येकं परायणम् । स्तुवन्तः कं कमर्चन्तः प्राप्नुयुर्मानवाः शुभम् ॥ ८ ॥ को धर्मः सर्वधर्माणां भवतः परमो मतः । किं जपन्मुच्यते जन्तुर्जन्मसंसारबन्धनात् ॥ ९ ॥ श्रीभीष्म उवाच जगत्प्रभुं देवदेवमनन्तं पुरुषोत्तमम् । स्तुवन्नामसहस्रेण पुरुषः सततोत्थितः ॥ १० ॥ तमेव चार्चयन्नित्यं भक्त्या पुरुषमव्ययम् । ध्यायन् स्तुवन्नमस्यंश्च यजमानस्तमेव च ॥ ११ ॥ अनादिनिधनं विष्णुं सर्वलोकमहेश्वरम् । लोकाध्यक्षं स्तुवन्नित्यं सर्वदुःखातिगो भवेत् ॥ १२ ॥ ब्रह्मण्यं सर्वधर्मज्ञं लोकानां कीर्तिवर्धनम् । लोकनाथं महद्भूतं सर्वभूतभवोद्भवम् ॥ १३ ॥ एष मे सर्वधर्माणां परमो धर्म उत्तमः । यद्भक्त्या पुण्डरीकाक्षं स्तवैरर्चेन्नरः सदा ॥ १४ ॥ परमं यो महत्तेजः परमं यो महत्तपः । परमं यो महद्ब्रह्म परमं यः परायणम् ॥ १५ ॥ पवित्राणां पवित्रं यो मङ्गलानां च मङ्गलम् । दैवतं देवतानां च भूतानां योऽव्ययः पिता ॥ १६ ॥ यतः सर्वाणि भूतानि भवन्त्यादि युगागमे । यस्मिंश्च प्रलयं यान्ति पुनरेव युगक्षये ॥ १७ ॥ तस्य लोकप्रधानस्य जगन्नाथस्य भूपते । विष्णोर्नामसहस्रं मे शृणु पापभयापहम् ॥ १८ ॥ ऋषिरुवाच नमस्कृत्य हरिं देवं लोकानां प्रभवाव्ययम् । प्रवक्ष्यामि सहस्रं तु नाम्नां स्तोत्रं सहस्रकम् ॥ १९ ॥ ध्यानाम् क्षीरोदन्वत्प्रदेशे शुचिमणिविलसत्सैकतेर्मौक्तिकानां मालाक्लृप्तासनस्थः स्फटिकमणिनिभैर्मौक्तिकैर्मण्डिताङ्गः । शुभ्रैरभ्रैरदभ्रैरुपरिविरचितैर्मुक्तपीयूषवर्षैः आनन्दी नः पुनीयादरिनलिनगदाशङ्खपाणिर्मुकुन्दः ॥ १ ॥ भूः पादौ यस्य नाभिर्वियदसुरनिलश्चन्द्रसूर्यौ च नेत्रे कर्णावाशाः शिरो द्यौर्मुखमपि दहनो यस्य वास्तेयमब्धिः । अन्तःस्थं यस्य विश्वं सुरनरखगगोभोगिगन्धर्वदैत्यैः चित्रं रं रम्यते तं त्रिभुवनवपुषं विष्णुमीशं नमामि ॥ २ ॥ ॐ नमो भगवते वासुदेवाय । शान्ताकारं भुजगशयनं पद्मनाभं सुरेशं विश्वाधारं गगनसदृशं मेघवर्णं शुभाङ्गम् । लक्ष्मीकान्तं कमलनयनं योगिभिर्ध्यानगम्यं वन्दे विष्णुं भवभयहरं सर्वलोकैकनाथम् ॥ ३ ॥ मेघश्यामं पीतकौशेयवासं श्रीवत्साङ्कं कौस्तुभोद्भासिताङ्गम् । पुण्योपेतं पुण्डरीकायताक्षं विष्णुं वन्दे सर्वलोकैकनाथम् ॥ ४ ॥ नमः समस्तभूतानामादिभूताय भूभृते । अनेकरूपरूपाय विष्णवे प्रभविष्णवे ॥ ५ ॥ सशङ्खचक्रं सकिरीटकुण्डलं सपीतवस्त्रं सरसीरुहेक्षणम् । सहारवक्षःस्थलशोभिकौस्तुभं नमामि विष्णुं शिरसा चतुर्भुजम् ॥ ६ ॥ अस्य श्रीविष्णोर्दिव्यसहस्रनामस्तोत्रमहामन्त्रस्य श्रीवेदव्यासो भगवानृषिः । अनुष्टुप् छन्दः । श्री महाविष्णुः परमात्मा श्रीमन्नारायणो देवता । अमृतांशूद्भवो भानुरिति बीजम् । देवकीनन्दनः स्रष्टेति शक्तिः । उद्भवः क्षोभणो देव इति परमो मन्त्रः । शङ्खभृन्नन्दकी चक्रीति कीलकम् । शार्ङ्गधन्वा गदाधर इत्यस्त्रम् । रथाङ्गपाणिरक्षोभ्य इति नेत्रम् । त्रिसामसामगः सामिति कवचम् । आनन्दं परब्रह्मेति योनिः । ऋतुः सुदर्शनः काल इति दिग्बन्धः ॥ श्रीविश्वरूप इति ध्यानम् । श्री महाविष्णु प्रीत्यर्थे सहस्रनाम जपे पारायणे विनियोगः ॥ स्तोत्रम् विश्वं विष्णुर्वषट्कारो भूतभव्यभवत्प्रभुः । भूतकृद्भूतभृद्भावो भूतात्मा भूतभावनः ॥ १ ॥ पूतत्मा परमात्मा च मुक्तानां परमागतिः । अव्ययः पुरुषः साक्षी क्षेत्रज्ञोऽक्षर एव च ॥ २ ॥ योगो योगविदां नेता प्रधानपुरुषेश्वरः । नारसिंहवपुः श्रीमान् केशवः पुरुषोत्तमः ॥ ३ ॥ सर्वः शर्वः शिवः स्थाणुर्भूतादिर्निधिरव्ययः । संभवो भावनो भर्ता प्रभवः प्रभुरीश्वरः ॥ ४ ॥ स्वयंभूः शम्भुरादित्यः पुष्कराक्षो महास्वनः । अनादिनिधनो धाता विधाता धातुरुत्तमः ॥ ५ ॥ अप्रमेयो हृषीकेशः पद्मनाभोऽमरप्रभुः । विश्वकर्मा मनुस्त्वष्टा स्थविष्ठः स्थविरो ध्रुवः ॥ ६ ॥ अग्राह्यः शाश्वतः कृष्णो लोहिताक्षः प्रतर्दनः । प्रभूतस्त्रिककुब्धाम पवित्रं मङ्गलं परम् ॥ ७ ॥ ईशानः प्राणदः प्राणो ज्येष्ठः श्रेष्ठः प्रजापतिः । हिरण्यगर्भो भूगर्भो माधवो मधुसूदनः ॥ ८ ॥ ईश्वरो विक्रमी धन्वी मेधावी विक्रमः क्रमः । अनुत्तमो दुराधर्षः कृतज्ञः कृतिरात्मवान् ॥ ९ ॥ सुरेशः शरणं शर्म विश्वरेताः प्रजाभवः । अहः संवत्सरो व्यालः प्रत्ययः सर्वदर्शनः ॥ १० ॥ अजः सर्वेश्वरः सिद्धः सिद्धिः सर्वादिरच्युतः । वृषाकपिरमेयात्मा सर्वयोगविनिःसृतः ॥ ११ ॥ वसुरसुर्मानदो मान्यो लोकस्वामी त्रिलोकधृक् । सुमेधा मेधजो धन्यः सत्यमेधा धराधरः ॥ १२ ॥ तेजोवृषो द्युतिधरः सर्वशस्त्रभृतां वरः । प्रग्रहः निग्रहः व्यग्रो नैकशृङ्गो गदाग्रजः ॥ १३ ॥ चतुर्मूर्तिश्चतुर्बाहुश्चतुर्व्यूहश्चतुर्गतिः । चतुरात्मा चतुर्भावश्चतुर्वेदविदेकपात् ॥ १४ ॥ समावर्तोऽनिवृत्तात्मा दुर्जयो दुर्तिक्रमः । दुर्लभो दुर्गमो दुर्गो दुरावासो दुरारिहा ॥ १५ ॥ शुभाङ्गो लोकसारङ्गः सुतन्तुस्तन्तुवर्धनः । इन्द्रकर्मा महाकर्मा कृतकर्मा कृतागमः ॥ १६ ॥ उद्भवः सुन्दरः सुन्दो रत्ननाभः सुलोचनः । अर्को वाजसनः शृङ्गी जयन्तः सर्वविज्जयी ॥ १७ ॥ सुवर्णबिन्दुरक्षोभ्यः सर्ववागीश्वरेश्वरः । महाह्रदो महागर्तो महाभूतो महानिधिः ॥ १८ ॥ कुमुदः कुन्दरः कुन्दः पर्जन्यः पावनोऽनिलः । अमृतांशोऽमृतवपुः सर्वज्ञः सर्वतोमुखः ॥ १९ ॥ सुलभः सुव्रतः सिद्धः शत्रुजिच्छत्रुतापनः । न्यग्रोधोदुम्बरोऽश्वत्थश्चाणूरान्ध्रनिषूदनः ॥ २० ॥ सहस्रार्चिः सप्तजिह्वः सप्तैधाः सप्तवाहनः । अमूर्तिरनघोऽचिन्त्यो भयकृद्भयनाशनः ॥ २१ ॥ अणुर्बृहत्कृशः स्थूलो गुणभृन्निर्गुणो महान् । अधृतः स्वधृतः स्वास्यः प्राग्वंशो वंशवर्धनः ॥ २२ ॥ भारभृत्कथितो योगी योगीशः सर्वकामदः । आश्रमः श्रमणः क्षामः सुपर्णो वायुवाहनः ॥ २३ ॥ धनुर्धरो धनुर्वेदो दण्डो दमयिता दमः । अपराजितः सर्वसहो नियन्ता नियमो यमः ॥ २४ ॥ सत्त्ववान् सात्विकः सत्यः सत्यधर्मपरायणः । अभिप्रायः प्रियर्होऽर्हः प्रियकृत्प्रीतिवर्धनः ॥ २५ ॥ विहायसगतिर्ज्योतिः सुरुचिर्हुतभुग्विभुः । रविर्विरोचनः सूर्यः सविता रविलोचनः ॥ २६ ॥ अनन्तो हुतभुग्भोक्ता सुखदो नैकजोऽग्रजः । अनिर्विण्णः सदामर्षी लोकाधिष्ठानमद्भुतः ॥ २७ ॥ सनात्सनातनतमः कपिलः कपिरव्ययः । स्वस्तिदः स्वस्तिकृत्स्वस्ति स्वस्तिभुक्स्वस्तिदक्षिणः ॥ २८ ॥ अरौद्रः कुण्डली चक्री विक्रमी तूर्जितार्जितः । महान् शक्तिधरो मुष्कोऽजितोऽप्रतिमः स्तुतः ॥ २९ ॥ अमूर्तिमिरनघोऽचिन्त्यो भयकृद्भयनाशनः । अणुर्बृहत्कृशः स्थूलो गुणभृन्निर्गुणो महान् ॥ ३० ॥ अधृतः स्वधृतः स्वास्यः प्राग्वंशो वंशवर्धनः । भारभृत्कथितो योगी योगीशः सर्वकामदः ॥ ३१ ॥ आश्रमः श्रमणः क्षामः सुपर्णो वायुवाहनः । धनुर्धरो धनुर्वेदो दण्डो दमयिता दमः ॥ ३२ ॥ अपराजितः सर्वसहो नियन्ता नियमो यमः । सत्त्ववान् सात्विकः सत्यः सत्यधर्मपरायणः ॥ ३३ ॥ अभिप्रायः प्रियर्होऽर्हः प्रियकृत्प्रीतिवर्धनः । विहायसगतिर्ज्योतिः सुरुचिर्हुतभुग्विभुः ॥ ३४ ॥ रविर्विरोचनः सूर्यः सविता रविलोचनः । अनन्तो हुतभुग्भोक्ता सुखदो नैकजोऽग्रजः । अनिर्विण्णः सदामर्षी लोकाधिष्ठानमद्भुतः ॥ ३५ ॥ सनात्सनातनतमः कपिलः कपिरव्ययः । स्वस्तिदः स्वस्तिकृत्स्वस्ति स्वस्तिभुक्स्वस्तिदक्षिणः ॥ ३६ ॥ अरौद्रः कुण्डली चक्री विक्रमी तूर्जितार्जितः । महान् शक्तिधरो मुष्कोऽजितोऽप्रतिमः स्तुतः ॥ ३७ ॥ अमूर्तिमिरनघोऽचिन्त्यो भयकृद्भयनाशनः । अणुर्बृहत्कृशः स्थूलो गुणभृन्निर्गुणो महान् ॥ ३८ ॥ अधृतः स्वधृतः स्वास्यः प्राग्वंशो वंशवर्धनः । भारभृत्कथितो योगी योगीशः सर्वकामदः ॥ ३ ९ ॥ आश्रमः श्रमणः क्षामः सुपर्णो वायुवाहनः । धनुर्धरो धनुर्वेदो दण्डो दमयिता दमः ॥ ४० ॥ अपराजितः सर्वसहो नियन्ता नियमो यमः । सत्त्ववान् सात्विकः सत्यः सत्यधर्मपरायणः ॥ ४१ ॥ अभिप्रायः प्रियर्होऽर्हः प्रियकृत्प्रीतिवर्धनः । विहायसगतिर्ज्योतिः सुरुचिर्हुतभुग्विभुः ॥ ४२ ॥ रविर्विरोचनः सूर्यः सविता रविलोचनः । अनन्तो हुतभुग्भोक्ता सुखदो नैकजोऽग्रजः । अनिर्विण्णः सदामर्षी लोकाधिष्ठानमद्भुतः ॥ ४३ ॥ सनात्सनातनतमः कपिलः कपिरव्ययः । स्वस्तिदः स्वस्तिकृत्स्वस्ति स्वस्तिभुक्स्वस्तिदक्षिणः ॥ ४४ ॥ अरौद्रः कुण्डली चक्री विक्रमी तूर्जितार्जितः । महान् शक्तिधरो मुष्कोऽजितोऽप्रतिमः स्तुतः ॥ ४५ ॥ अमूर्तिमिरनघोऽचिन्त्यो भयकृद्भयनाशनः । अणुर्बृहत्कृशः स्थूलो गुणभृन्निर्गुणो महान् ॥ ४६ ॥ अधृतः स्वधृतः स्वास्यः प्राग्वंशो वंशवर्धनः । भारभृत्कथितो योगी योगीशः सर्वकामदः ॥ ४७ ॥ आश्रमः श्रमणः क्षामः सुपर्णो वायुवाहनः । धनुर्धरो धनुर्वेदो दण्डो दमयिता दमः ॥ ४८ ॥ अपराजितः सर्वसहो नियन्ता नियमो यमः । सत्त्ववान् सात्विकः सत्यः सत्यधर्मपरायणः ॥ ४९ ॥ अभिप्रायः प्रियर्होऽर्हः प्रियकृत्प्रीतिवर्धनः । विहायसगतिर्ज्योतिः सुरुचिर्हुतभुग्विभुः ॥ ५० ॥ रविर्विरोचनः सूर्यः सविता रविलोचनः । अनन्तो हुतभुग्भोक्ता सुखदो नैकजोऽग्रजः । अनिर्विण्णः सदामर्षी लोकाधिष्ठानमद्भुतः ॥ ५१ ॥ सनात्सनातनतमः कपिलः कपिरव्ययः । स्वस्तिदः स्वस्तिकृत्स्वस्ति स्वस्तिभुक्स्वस्तिदक्षिणः ॥ ५२ ॥ अरौद्रः कुण्डली चक्री विक्रमी तूर्जितार्जितः । महान् शक्तिधरो मुष्कोऽजितोऽप्रतिमः स्तुतः ॥ ५३ ॥ अमूर्तिमिरनघोऽचिन्त्यो भयकृद्भयनाशनः । अणुर्बृहत्कृशः स्थूलो गुणभृन्निर्गुणो महान् ॥ ५४ ॥ अधृतः स्वधृतः स्वास्यः प्राग्वंशो वंशवर्धनः । भारभृत्कथितो योगी योगीशः सर्वकामदः ॥ ५५ ॥ आश्रमः श्रमणः क्षामः सुपर्णो वायुवाहनः । धनुर्धरो धनुर्वेदो दण्डो दमयिता दमः ॥ ५६ ॥ अपराजितः सर्वसहो नियन्ता नियमो यमः । सत्त्ववान् सात्विकः सत्यः सत्यधर्मपरायणः ॥ ५७ ॥ अभिप्रायः प्रियर्होऽर्हः प्रियकृत्प्रीतिवर्धनः । विहायसगतिर्ज्योतिः सुरुचिर्हुतभुग्विभुः ॥ ५८ ॥ रविर्विरोचनः सूर्यः सविता रविलोचनः । अनन्तो हुतभुग्भोक्ता सुखदो नैकजोऽग्रजः । अनिर्विण्णः सदामर्षी लोकाधिष्ठानमद्भुतः ॥ ५९ ॥ सनात्सनातनतमः कपिलः कपिरव्ययः । स्वस्तिदः स्वस्तिकृत्स्वस्ति स्वस्तिभुक्स्वस्तिदक्षिणः ॥ ६० ॥ अरौद्रः कुण्डली चक्री विक्रमी तूर्जितार्जितः । महान् शक्तिधरो मुष्कोऽजितोऽप्रतिमः स्तुतः ॥ ६१ ॥ अमूर्तिमिरनघोऽचिन्त्यो भयकृद्भयनाशनः । अणुर्बृहत्कृशः स्थूलो गुणभृन्निर्गुणो महान् ॥ ६२ ॥ अधृतः स्वधृतः स्वास्यः प्राग्वंशो वंशवर्धनः । भारभृत्कथितो योगी योगीशः सर्वकामदः ॥ ६३ ॥ आश्रमः श्रमणः क्षामः सुपर्णो वायुवाहनः । धनुर्धरो धनुर्वेदो दण्डो दमयिता दमः ॥ ६४ ॥ अपराजितः सर्वसहो नियन्ता नियमो यमः । सत्त्ववान् सात्विकः सत्यः सत्यधर्मपरायणः ॥ ६५ ॥ अभिप्रायः प्रियर्होऽर्हः प्रियकृत्प्रीतिवर्धनः । विहायसगतिर्ज्योतिः सुरुचिर्हुतभुग्विभुः ॥ ६६ ॥ रविर्विरोचनः सूर्यः सविता रविलोचनः । अनन्तो हुतभुग्भोक्ता सुखदो नैकजोऽग्रजः । अनिर्विण्णः सदामर्षी लोकाधिष्ठानमद्भुतः ॥ ६७ ॥ सनात्सनातनतमः कपिलः कपिरव्ययः । स्वस्तिदः स्वस्तिकृत्स्वस्ति स्वस्तिभुक्स्वस्तिदक्षिणः ॥ ६८ ॥ अरौद्रः कुण्डली चक्री विक्रमी तूर्जितार्जितः । महान् शक्तिधरो मुष्कोऽजितोऽप्रतिमः स्तुतः ॥ ६९ ॥ अमूर्तिमिरनघोऽचिन्त्यो भयकृद्भयनाशनः । अणुर्बृहत्कृशः स्थूलो गुणभृन्निर्गुणो महान् ॥ ७० ॥ अधृतः स्वधृतः स्वास्यः प्राग्वंशो वंशवर्धनः । भारभृत्कथितो योगी योगीशः सर्वकामदः ॥ ७१ ॥ आश्रमः श्रमणः क्षामः सुपर्णो वायुवाहनः । धनुर्धरो धनुर्वेदो दण्डो दमयिता दमः ॥ ७२ ॥ अपराजितः सर्वसहो नियन्ता नियमो यमः । सत्त्ववान् सात्विकः सत्यः सत्यधर्मपरायणः ॥ ७३ ॥ अभिप्रायः प्रियर्होऽर्हः प्रियकृत्प्रीतिवर्धनः । विहायसगतिर्ज्योतिः सुरुचिर्हुतभुग्विभुः ॥ ७४ ॥ रविर्विरोचनः सूर्यः सविता रविलोचनः । अनन्तो हुतभुग्भोक्ता सुखदो नैकजोऽग्रजः । अनिर्विण्णः सदामर्षी लोकाधिष्ठानमद्भुतः ॥ ७५ ॥ सनात्सनातनतमः कपिलः कपिरव्ययः । स्वस्तिदः स्वस्तिकृत्स्वस्ति स्वस्तिभुक्स्वस्तिदक्षिणः ॥ ७६ ॥ अरौद्रः कुण्डली चक्री विक्रमी तूर्जितार्जितः । महान् शक्तिधरो मुष्कोऽजितोऽप्रतिमः स्तुतः ॥ ७७ ॥ अमूर्तिमिरनघोऽचिन्त्यो भयकृद्भयनाशनः । अणुर्बृहत्कृशः स्थूलो गुणभृन्निर्गुणो महान् ॥ ७८ ॥ अधृतः स्वधृतः स्वास्यः प्राग्वंशो वंशवर्धनः । भारभृत्कथितो योगी योगीशः सर्वकामदः ॥ ७ ९ ॥ आश्रमः श्रमणः क्षामः सुपर्णो वायुवाहनः । धनुर्धरो धनुर्वेदो दण्डो दमयिता दमः ॥ ८० ॥ अपराजितः सर्वसहो नियन्ता नियमो यमः । सत्त्ववान् सात्विकः सत्यः सत्यधर्मपरायणः ॥ ८१ ॥ अभिप्रायः प्रियर्होऽर्हः प्रियकृत्प्रीतिवर्धनः । विहायसगतिर्ज्योतिः सुरुचिर्हुतभुग्विभुः ॥ ८२ ॥ रविर्विरोचनः सूर्यः सविता रविलोचनः । अनन्तो हुतभुग्भोक्ता सुखदो नैकजोऽग्रजः । अनिर्विण्णः सदामर्षी लोकाधिष्ठानमद्भुतः ॥ ८३ ॥ सनात्सनातनतमः कपिलः कपिरव्ययः । स्वस्तिदः स्वस्तिकृत्स्वस्ति स्वस्तिभुक्स्वस्तिदक्षिणः ॥ ८४ ॥ अरौद्रः कुण्डली चक्री विक्रमी तूर्जितार्जितः । महान् शक्तिधरो मुष्कोऽजितोऽप्रतिमः स्तुतः ॥ ८५ ॥ अमूर्तिमिरनघोऽचिन्त्यो भयकृद्भयनाशनः । अणुर्बृहत्कृशः स्थूलो गुणभृन्निर्गुणो महान् ॥ ८६ ॥ अधृतः स्वधृतः स्वास्यः प्राग्वंशो वंशवर्धनः । भारभृत्कथितो योगी योगीशः सर्वकामदः ॥ ८७ ॥ आश्रमः श्रमणः क्षामः सुपर्णो वायुवाहनः । धनुर्धरो धनुर्वेदो दण्डो दमयिता दमः ॥ ८८ ॥ अपराजितः सर्वसहो नियन्ता नियमो यमः । सत्त्ववान् सात्विकः सत्यः सत्यधर्मपरायणः ॥ ८९ ॥ अभिप्रायः प्रियर्होऽर्हः प्रियकृत्प्रीतिवर्धनः । विहायसगतिर्ज्योतिः सुरुचिर्हुतभुग्विभुः ॥ ९० ॥ रविर्विरोचनः सूर्यः सविता रविलोचनः । अनन्तो हुतभुग्भोक्ता सुखदो नैकजोऽग्रजः । अनिर्विण्णः सदामर्षी लोकाधिष्ठानमद्भुतः ॥ ९१ ॥ सनात्सनातनतमः कपिलः कपिरव्ययः । स्वस्तिदः स्वस्तिकृत्स्वस्ति स्वस्तिभुक्स्वस्तिदक्षिणः ॥ ९२ ॥ अरौद्रः कुण्डली चक्री विक्रमी तूर्जितार्जितः । महान् शक्तिधरो मुष्कोऽजितोऽप्रतिमः स्तुतः ॥ ९३ ॥ अमूर्तिमिरनघोऽचिन्त्यो भयकृद्भयनाशनः । अणुर्बृहत्कृशः स्थूलो गुणभृन्निर्गुणो महान् ॥ ९४ ॥ अधृतः स्वधृतः स्वास्यः प्राग्वंशो वंशवर्धनः । भारभृत्कथितो योगी योगीशः सर्वकामदः ॥ ९५ ॥ आश्रमः श्रमणः क्षामः सुपर्णो वायुवाहनः । धनुर्धरो धनुर्वेदो दण्डो दमयिता दमः ॥ ९६ ॥ अपराजितः सर्वसहो नियन्ता नियमो यमः । सत्त्ववान् सात्विकः सत्यः सत्यधर्मपरायणः ॥ ९७ ॥ अभिप्रायः प्रियर्होऽर्हः प्रियकृत्प्रीतिवर्धनः । विहायसगतिर्ज्योतिः सुरुचिर्हुतभुग्विभुः ॥ ९८ ॥ रविर्विरोचनः सूर्यः सविता रविलोचनः । अनन्तो हुतभुग्भोक्ता सुखदो नैकजोऽग्रजः । अनिर्विण्णः सदामर्षी लोकाधिष्ठानमद्भुतः ॥ ९९ ॥ सनात्सनातनतमः कपिलः कपिरव्ययः । स्वस्तिदः स्वस्तिकृत्स्वस्ति स्वस्तिभुक्स्वस्तिदक्षिणः ॥ १०० ॥ अरौद्रः कुण्डली चक्री विक्रमी तूर्जितार्जितः । महान् शक्तिधरो मुष्कोऽजितोऽप्रतिमः स्तुतः ॥ १०१ ॥ अमूर्तिमिरनघोऽचिन्त्यो भयकृद्भयनाशनः । अणुर्बृहत्कृशः स्थूलो गुणभृन्निर्गुणो महान् ॥ १०२ ॥ अधृतः स्वधृतः स्वास्यः प्राग्वंशो वंशवर्धनः । भारभृत्कथितो योगी योगीशः सर्वकामदः ॥ १०३ ॥ आश्रमः श्रमणः क्षामः सुपर्णो वायुवाहनः । धनुर्धरो धनुर्वेदो दण्डो दमयिता दमः ॥ १०४ ॥ अपराजितः सर्वसहो नियन्ता नियमो यमः । सत्त्ववान् सात्विकः सत्यः सत्यधर्मपरायणः ॥ १०५ ॥ अभिप्रायः प्रियर्होऽर्हः प्रियकृत्प्रीतिवर्धनः । विहायसगतिर्ज्योतिः सुरुचिर्हुतभुग्विभुः ॥ १०६ ॥ रविर्विरोचनः सूर्यः सविता रविलोचनः । अनन्तो हुतभुग्भोक्ता सुखदो नैकजोऽग्रजः । अनिर्विण्णः सदामर्षी लोकाधिष्ठानमद्भुतः ॥ १०७ ॥ सनात्सनातनतमः कपिलः कपिरव्ययः । स्वस्तिदः स्वस्तिकृत्स्वस्ति स्वस्तिभुक्स्वस्तिदक्षिणः ॥ १०८ ॥ फलश्रुतिः इतीदं कीर्तनीयस्य केशवस्य महात्मनः । नाम्नां सहस्रं दिव्यानामशेषेण प्रकीर्तितम् ॥ १ ॥ य इदं शृणुयान्नित्यं यश्चापि परिकीर्तयेत् । नाशुभं प्राप्नुयात्किञ्चित्सोऽमुत्रेह च मानवः ॥ २ ॥ वेदान्तगो ब्राह्मणः स्यात् क्षत्रियो विजयी भवेत् । वैश्यो धनसमृद्धः स्यात् शूद्रः सुखमवाप्नुयात् ॥ ३ ॥ धर्मार्थी प्राप्नुयाद्धर्ममर्थार्थी चार्थमाप्नुयात् । कामानवाप्नुयात्कामी प्रजार्थी प्राप्नुयात्प्रजाम् ॥ ४ ॥ भक्तिमान् यः सदोत्थाय शुचिस्तद्गतमानसः । सहस्रं वासुदेवस्य नाम्नामेतत्प्रकीर्तयेत् ॥ ५ ॥ यशः प्राप्नोति विपुलं ज्ञातिप्राधान्यमेव च । अचलां श्रियमाप्नोति श्रेयः प्राप्नोत्यनुत्तमम् ॥ ६ ॥ न भयं क्वचिदाप्नोति वीर्यं तेजश्च विन्दति । भवत्यरोगो द्युतिमान् बलवान् बुद्धिवान्नराः ॥ ७ ॥ रोगार्तो मुच्यते रोगाद्बद्धो मुच्येत बन्धनात् । भयान्मुच्येत भीतस्तु मुच्येताऽपन्न आपदः ॥ ८ ॥ दुर्गाण्यतितरत्याशु पुरुषः पुरुषोत्तमम् । स्तुवन्नामसहस्रेण नित्यं भक्तिसमन्वितः ॥ ९ ॥ वासुदेवाश्रयो मर्त्यो वासुदेवपरायणः । सर्वपापविशुद्धात्मा याति ब्रह्म सनातनम् ॥ १० ॥ न वासुदेवभक्तानामशुभं विद्यते क्वचित् । जन्ममृत्युजरारोगभयं न विद्यते क्वचित् ॥ ११ ॥ इमं स्तवं भगवतो विष्णोर्व्यासेन कीर्तितम् । पठेद्य इच्छेत्पुरुषः श्रेयः प्राप्तुं सुखानि च ॥ १२ ॥ विश्वेश्वरमजं देवं जगतः प्रभवाप्ययम् । भजन्ति ये पुष्पराक्षं न ते यान्ति पराभवम् ॥ १३ ॥ इति श्रीमहाभारते शतसहस्रिकायां संहितायां वैयासिक्यामनुशासनपर्वणि दानधर्मपर्वणि श्रीविष्णुसहस्रनामस्तोत्रं समाप्तम् ॥

Om Salutations to the Supreme Self. Having bowed to Narayana, and to Nara, the best of men, And to the Goddess Saraswati, and to Vyasa, then may one proclaim victory. Om. Now begins the hymn of the thousand names of Sri Vishnu, bestowing all auspiciousness. Hari Om. **Preliminary Verses (Purva Nyasa)** For the removal of all obstacles, I meditate on Vishnu, who is clad in white garments, of moon-like complexion, with four arms, and a cheerful face. (1) I take refuge in Vishvaksena, whose attendants, headed by Ganesha, are more than a hundred, and who constantly remove obstacles. (2) I bow to Vyasa, the great-grandson of Vasishtha, the grandson of Shakti, the pure son of Parashara, the father of Shuka, the treasure of austerity. (3) Salutations again and again to Vyasa, who is a form of Vishnu, and to Vishnu, who is a form of Vyasa; to the treasure of Brahman, the descendant of Vasishtha. (4) Salutations to Vishnu, who is changeless, pure, eternal, the Supreme Self, whose form is always uniform, and who is victorious over all. (5) Salutations to that all-powerful Vishnu, by merely remembering whom one is freed from the bondage of birth and samsara. (6) Om Salutations to Vishnu, the all-powerful. **Sri Vaishampayana said:** Having heard all the sacred dharmas in their entirety, Yudhishthira again addressed Bhishma, the son of Shantanu. (7) **Yudhishthira said:** Who is the one supreme deity in the world? Who is the one ultimate refuge? (8) By praising whom, by worshipping whom, do people attain auspiciousness? What is, in your opinion, the highest dharma among all dharmas? By chanting what is a being freed from the bondage of birth and samsara? (9) **Sri Bhishma said:** The person who constantly rises and praises the Lord of the universe, the God of gods, the endless, the Supreme Purusha, with His thousand names, (10) And who daily worships that imperishable Purusha with devotion, meditating, praising, bowing, and performing sacrifices to Him, (11) By constantly praising Vishnu, who is without beginning or end, the great Lord of all worlds, the overseer of all worlds, one transcends all sorrows. (12) He is the protector of Brahman, the knower of all dharmas, the enhancer of the fame of all worlds, the Lord of the worlds, the great being, the origin of all beings. (13) This, in my opinion, is the highest and best dharma: that a man should always worship the lotus-eyed Lord with hymns and devotion. (14) He who is the supreme great effulgence, who is the supreme great austerity, who is the supreme great Brahman, who is the supreme ultimate refuge. (15) He who is the holiest of holies, the most auspicious of auspicious things, the God of gods, and the imperishable father of all beings. (16) From whom all beings originate at the beginning of the yugas, and into whom they dissolve again at the end of the yugas. (17) Listen to me, O King, the thousand names of that foremost Lord of the worlds, the Lord of the universe, Vishnu, which remove the fear of sin. (18) **The Sage (Vyasa) said:** Having bowed to Lord Hari, the imperishable origin of all worlds, I shall now declare the thousand names, the hymn of a thousand. (19) **Meditation (Dhyanam)** May Mukunda, who holds the discus, lotus, mace, and conch, whose body is adorned with crystal-like pearls, who is seated on a throne made of strings of pearls, in the region of the milky ocean, shining with pure jewels and sands, and who is made joyful by the abundant showers of nectar from the white clouds above, purify us. (1) I bow to Vishnu, the Lord whose feet are the earth, whose navel is the sky, whose breath is the wind, whose eyes are the sun and moon, whose ears are the directions, whose head is the heaven, whose mouth is fire, whose abode is the ocean, and within whom the universe, with its gods, humans, birds, cows, serpents, gandharvas, and demons, is wonderfully contained and delights. (2) Om Salutations to Lord Vasudeva. I bow to Vishnu, whose form is peaceful, who reclines on a serpent, whose navel is a lotus, who is the Lord of the gods, who is the support of the universe, who is like the sky, whose complexion is like a cloud, whose limbs are auspicious, who is the consort of Lakshmi, whose eyes are like lotuses, who is realized by yogis through meditation, who removes the fear of samsara, and who is the sole Lord of all worlds. (3) I bow to Vishnu, the sole Lord of all worlds, who is dark like a cloud, clad in yellow silk, marked with the Srivatsa, whose body shines with the Kaustubha gem, who is full of merit, and whose eyes are wide like lotuses. (4) Salutations to Vishnu, the all-powerful, who is the primordial being of all creatures, the supporter of the earth, and who assumes many forms. (5) I bow my head to Vishnu, the four-armed one, who holds a conch and discus, wears a crown and earrings, is clad in yellow garments, has lotus-like eyes, and whose chest is adorned with the shining Kaustubha gem and garlands. (6) **Nyasa** For this great mantra of the divine thousand names of Sri Vishnu, Lord Sri Vedavyasa is the Rishi (seer). Anushtup is the Chandas (meter). Sri Mahavishnu, the Supreme Self, Sri Mannarayana, is the Devata (deity). “Amritamshudbhavo Bhanu” is the Bija (seed mantra). “Devakinandana Srashta” is the Shakti (power). “Udbhava Kṣobhaṇo Deva” is the Parama Mantra (supreme mantra). “Shankhabhṛnnandaki Chakri” is the Kilakam (pivot). “Sharngadhanva Gadadhara” is the Astram (weapon). “Rathangapani Rakshobhya” is the Netram (eye). “Trisamasamaga Sama” is the Kavacham (armor). “Anandam Parabrahma” is the Yoni (source). “Ritu Sudarshanah Kala” is the Digbandha (direction-binding). Meditation is on Sri Vishvarupa (the cosmic form). Its application is for the chanting and recitation of the thousand names for the pleasure of Sri Mahavishnu. **The Hymn (Stotram)** 1. Vishvam: He who is the universe. Vishnu: He who pervades everywhere. Vaṣaṭkāraḥ: He who is invoked by Vedic sacrifices. Bhūtabhavyabhavatprabhuḥ: The Lord of past, present, and future. Bhūtakṛt: The creator of all beings. Bhūtabhṛt: The sustainer of all beings. Bhāvaḥ: He who is existence itself. Bhūtātmā: The soul of all beings. Bhūtabhāvanaḥ: The cause of the growth and development of all beings. 2. Pūtātmā: The pure Self. Paramātmā: The Supreme Self. Muktānāṃ Paramāgatiḥ: The ultimate goal of liberated souls. Avyayaḥ: The imperishable. Puruṣaḥ: The supreme person. Sākṣī: The witness. Kṣetrajño: The knower of the field (body). Akṣaraḥ: The indestructible. 3. Yōgaḥ: He who is attained by yoga. Yōgavidāṃ Netā: The leader of those who know yoga. Pradhānapuruṣeśvaraḥ: The Lord of Pradhana (Prakriti) and Purusha. Nārasiṃhavapuḥ: He whose form is Narasimha. Śrīmān: The possessor of all opulence. Keśavaḥ: He who has beautiful hair; the slayer of Keshi; He who is Brahma, Vishnu, and Shiva. Puruṣōttamaḥ: The Supreme Purusha. 4. Sarvaḥ: He who is Shiva (all-auspicious). Śarvaḥ: The destroyer. Śivaḥ: The auspicious one. Sthāṇuḥ: The immovable. Bhūtādiḥ: The origin of all beings. Nidhiravyayaḥ: The imperishable treasure. Sambhavaḥ: The source of all. Bhāvanaḥ: The bestower of all. Bhartā: The supporter. Prabhavaḥ: The source of existence. Prabhuḥ: The almighty Lord. Īśvaraḥ: The supreme ruler. 5. Svayambhūḥ: The self-existent. Śambhuḥ: The bestower of happiness. Ādityaḥ: The son of Aditi (Vamana); the sun. Puṣkarākṣaḥ: The lotus-eyed. Mahāsvanaḥ: He of a great voice. Anādinidhanaḥ: He who has no beginning or end. Dhātā: The supporter of all. Vidhātā: The creator. Dhāturuttamaḥ: The supreme element. 6. Aprameyaḥ: Immeasurable. Hṛṣīkeśaḥ: The Lord of the senses. Padmanābhaḥ: He whose navel is a lotus. Amaraprabhuḥ: The Lord of the immortals. Viśvakarmā: The creator of the universe. Manuḥ: The thinker; the progenitor of mankind. Tvaṣṭā: The shaper. Sthaviṣṭhaḥ: The largest. Sthaviraḥ: The ancient. Dhruvaḥ: The constant. 7. Agrāhyaḥ: Ungraspable. Śāśvataḥ: Eternal. Kṛṣṇaḥ: The dark-complexioned; the attractor of all. Lōhitākṣaḥ: The red-eyed. Pratardanaḥ: The destroyer of foes. Prabhūtaḥ: Abundant. Trikakubdhāma: The abode of the three directions. Pavitram: The purifier. Maṅgalaṃ Param: The supreme auspiciousness. 8. Īśānaḥ: The ruler. Prāṇadaḥ: The giver of life. Prāṇaḥ: Life itself. Jyeṣṭhaḥ: The eldest. Śreṣṭhaḥ: The best. Prajāpatiḥ: The Lord of creatures. Hiraṇyagarbhaḥ: The golden-wombed. Bhūgarbhaḥ: He who has the earth within Him. Mādhavaḥ: The consort of Lakshmi; the descendant of Madhu. Madhusūdanaḥ: The slayer of the demon Madhu. 9. Īśvaraḥ: The supreme controller. Vikramī: The courageous. Dhanvī: The archer. Medhāvī: The intelligent. Vikramaḥ: The valorous; the one with great strides. Kramaḥ: The orderly. Anuttamaḥ: The unsurpassed. Durādharṣaḥ: The unassailable. Kṛtajñaḥ: The grateful; the knower of all actions. Kṛtiḥ: The doer. Ātmavān: The self-possessed. 10. Sureśaḥ: The Lord of the gods. Śaraṇaṃ: The refuge. Śarma: The giver of happiness. Viśvaretāḥ: The seed of the universe. Prajābhavaḥ: The origin of all beings. Ahaḥ: The day. Saṃvatsaraḥ: The year. Vyālaḥ: The serpent; the ungraspable. Pratyayaḥ: The knowledge; the belief. Sarvadarśanaḥ: The all-seeing. 11. Ajaḥ: The unborn. Sarveśvaraḥ: The Lord of all. Siddhaḥ: The accomplished. Siddhiḥ: The accomplishment. Sarvādiḥ: The origin of all. Acyutaḥ: The infallible. Vṛṣākapiḥ: The one who lifts dharma and destroys sin. Ameyātmā: He of immeasurable Self. Sarvayōgaviniḥsṛtaḥ: He who is free from all attachments. 12. Vasuḥ: The dwelling place of all. Vasumanāḥ: He whose mind is pure. Satyaḥ: The truth. Samātmā: The equal-minded. Sammitaḥ: The moderate. Samaḥ: The equal. Amōghaḥ: The unfailing. Puṇḍarīkākṣaḥ: The lotus-eyed. Vṛṣakarmā: He whose actions are righteous. Vṛṣākṛtiḥ: He whose form is righteousness. 13. Rudraḥ: The one who drives away sorrow. Bahuśirāḥ: The many-headed. Babhruḥ: The supporter of the world. Viśvayōniḥ: The source of the universe. Śuciśravāḥ: He of pure fame. Amṛtaḥ: The immortal. Śāśvatasthāṇuḥ: The eternal and firm. Varārōhaḥ: The most excellent ascent. Mahātapaḥ: He of great austerity. 14. Sarvagaḥ: The all-pervading. Sarvavidbhānuḥ: The all-knowing light. Viṣvaksenaḥ: He whose armies are everywhere. Janārdanaḥ: The tormentor of wicked people. Vedaḥ: The Vedas. Vedavid: The knower of the Vedas. Avyaṅgaḥ: The flawless. Vedāṅgaḥ: The limb of the Vedas. Vedavit: The knower of the Vedas. Kaviḥ: The poet; the seer. 15. Lōkādhyakṣaḥ: The overseer of the worlds. Surādhyakṣaḥ: The overseer of the gods. Dharmādhyakṣaḥ: The overseer of dharma. Kṛtākṛtaḥ: The created and the uncreated. Caturātmā: The four-souled. Caturvyūhaḥ: The four-fold manifestation. Caturdaṃṣṭraḥ: The four-tusked. Caturabhujaḥ: The four-armed. 16. Bhrājiṣṇuḥ: The resplendent. Bhōjanaṃ: The food. Bhōktā: The enjoyer. Sahiṣṇuḥ: The tolerant. Jagadādiḥ: The origin of the universe. Anaghaḥ: The sinless. Vijayaḥ: The victorious. Jetā: The conqueror. Viśvayōniḥ: The source of the universe. Punarvasuḥ: He who dwells again and again. 17. Upendraḥ: The younger brother of Indra. Vāmanaḥ: The dwarf incarnation. Prāṃśuḥ: The tall. Amōghaḥ: The unfailing. Śuciḥ: The pure. Ūrjitaḥ: The powerful. Atīndraḥ: Beyond Indra. Saṃgrahaḥ: The absorber. Sargaḥ: The creation. Dhṛtātmā: The self-sustained. Niyamaḥ: The controller. Yamaḥ: The regulator. 18. Vedyaḥ: The knowable. Vaidyaḥ: The physician. Sadāyōgī: Always united. Vīrahā: The destroyer of heroic demons. Mādhavaḥ: The consort of Lakshmi. Madhuḥ: Honey. Atīndriyaḥ: Beyond the senses. Mahāmāyaḥ: He of great illusion. Mahōtsāhaḥ: He of great enthusiasm. Mahābalaḥ: He of great strength. 19. Mahābuddhiḥ: He of great intellect. Mahāvīryaḥ: He of great valor. Mahāśaktiḥ: He of great power. Mahādyutiḥ: He of great splendor. Anirdeśyavapuḥ: He whose form cannot be described. Śrīmān: The possessor of all opulence. Ameyātmā: He of immeasurable Self. Mahādridhṛk: The bearer of great mountains. 20. Maheṣvāsaḥ: He of a great bow. Mahābhujaḥ: He of great arms. Mahāghōṣaḥ: He of a great roar. Mahāgaṇapatiḥ: The great Lord of hosts. Mahābalī: The greatly powerful. Mahātejāḥ: He of great effulgence. Mahāghōraḥ: The greatly terrible. Mahāpratiṣṭhaḥ: The great foundation. Mahābhujāḥ: He of great arms. ... (The full 108 shlokas of the main stotram would continue here, listing all 1000 names. Due to length constraints, only the first 20 shlokas of the main stotram are provided as an illustrative excerpt. The actual work contains 108 such shlokas.) **Phala Shruti (Benefits of Chanting)** Thus have been fully proclaimed the thousand divine names of the great-souled Kesava, which are worthy of being glorified. (1) That man who daily hears or chants this (hymn) will never encounter anything inauspicious, either in this world or the next. (2) A Brahmin will attain the goal of Vedanta, a Kshatriya will be victorious, a Vaishya will be prosperous, and a Shudra will attain happiness. (3) One who desires dharma will attain dharma; one who desires wealth will attain wealth; one who desires pleasures will attain pleasures; one who desires progeny will attain progeny. (4) The devotee who, always rising pure and with a mind absorbed in Him, chants these thousand names of Vasudeva, (5) Attains great fame, pre-eminence among his kinsmen, imperishable wealth, and supreme welfare. (6) He never experiences fear anywhere, and attains valor and effulgence. People become free from disease, radiant, strong, and intelligent. (7) One afflicted by disease is freed from disease; one in bondage is freed from bondage; one who is afraid is freed from fear; one in distress is freed from distress. (8) That person who, constantly endowed with devotion, praises the Supreme Person with these thousand names, quickly overcomes difficulties. (9) One who takes refuge in Vasudeva, and has Vasudeva as his supreme goal, with a soul purified of all sins, attains the eternal Brahman. (10) For the devotees of Vasudeva, there is never anything inauspicious. There is no fear of birth, death, old age, or disease anywhere. (11) Whoever desires to attain welfare and happiness should recite this hymn of Lord Vishnu, proclaimed by Vyasa. (12) Those who worship the lotus-eyed, unborn Lord of the universe, the origin and dissolution of the world, never suffer defeat. (13) Thus ends the Sri Vishnu Sahasranama Stotram, from the Danadharma Parva of the Anushasana Parva, in the Vyasa Samhita, which is part of the great Mahabharata of a hundred thousand verses.

Translation aims for literal accuracy of the names and their epithets, preserving the devotional tone. Some names have multiple interpretations based on different commentaries (e.g., Adi Shankara, Parasara Bhattar).

विष्णु सहस्रनामम्, जिसका अर्थ है 'विष्णु के हजार नाम', हिंदू धर्म के सबसे प्रतिष्ठित और जप किए जाने वाले भजनों में से एक है। इसकी जड़ें प्राचीन भारतीय महाकाव्य महाभारत में गहराई से निहित हैं, विशेष रूप से अनुशासन पर्व में। यह भजन कुरुक्षेत्र के युद्धभूमि में मरणासन्न योद्धा भीष्म और पांडवों में सबसे बड़े युधिष्ठिर के बीच एक संवाद के रूप में प्रस्तुत किया गया है। युधिष्ठिर धर्म और शुभता के मार्ग पर मार्गदर्शन चाहते हुए भीष्म से पूछते हैं कि सर्वोच्च देवता कौन है और किसकी पूजा करने से शांति और समृद्धि प्राप्त होती है। भीष्म, अपनी बुद्धिमत्ता के लिए प्रसिद्ध, तब भगवान विष्णु के हजार नामों का पाठ करते हैं, उनके अनंत गुणों और महिमा को स्पष्ट करते हैं। सांस्कृतिक रूप से, विष्णु सहस्रनामम् का पूरे भारत में, विशेष रूप से वैष्णव परंपरा के भीतर अत्यधिक महत्व है। यह केवल नामों की एक सूची नहीं है, बल्कि भगवान विष्णु के विभिन्न पहलुओं, गुणों और अभिव्यक्तियों पर एक गहरा ध्यान है, जिन्हें ब्रह्मांड का संरक्षक माना जाता है। सहस्रनामम् का जप करने से कई आध्यात्मिक और भौतिक लाभ मिलते हैं, जिनमें पापों से मुक्ति, दुखों से राहत, शांति, समृद्धि और अंततः मोक्ष की प्राप्ति शामिल है। इसका पाठ आमतौर पर दैनिक पूजा, शुभ अवसरों पर, विष्णु को समर्पित त्योहारों (जैसे वैकुंठ एकादशी, राम नवमी, कृष्ण जन्माष्टमी) के दौरान और मंदिरों में किया जाता है। कई हिंदू घरों में इसे समग्र कल्याण और आध्यात्मिक विकास के लिए दैनिक पाठ एक पवित्र अभ्यास माना जाता है। विष्णु सहस्रनामम् का प्रदर्शन संदर्भ मुख्य रूप से भक्तिपूर्ण है। इसका पाठ आमतौर पर व्यक्तिगत आध्यात्मिक अभ्यास के रूप में या मंदिरों, आश्रमों और घरों में सामूहिक रूप से किया जाता है। हालांकि यह एक संस्कृत भजन है, इसके पाठ में आमतौर पर औपचारिक 'प्रदर्शन' के अर्थ में जटिल संगीत वाद्ययंत्र शामिल नहीं होते हैं, हालांकि समूह जप (भजन या कीर्तन सत्र) के दौरान इसे झांझ (करताल) या हाथ की तालियों जैसे सरल ताल वाद्य के साथ किया जा सकता है। जोर स्पष्ट उच्चारण (शुद्ध उच्चारण) और हार्दिक भक्ति पर होता है। इसका पाठ सभी उम्र और पृष्ठभूमि के भक्तों द्वारा किया जाता है, अक्सर पुजारियों या अनुभवी जप करने वालों द्वारा निर्देशित किया जाता है। नामों का लयबद्ध जप एक ध्यानपूर्ण वातावरण बनाता है, जिससे जप करने वाला दिव्य गुणों पर ध्यान केंद्रित कर पाता है। समकालीन समय में, विष्णु सहस्रनामम् हिंदू भक्ति अभ्यास का एक आधार बना हुआ है। इसकी स्थायी प्रासंगिकता ध्वनि और चिंतन की शक्ति के माध्यम से व्यक्तियों को दिव्य से जोड़ने की इसकी क्षमता में निहित है। इसके आधुनिक अनुकूलन में प्रसिद्ध कलाकारों द्वारा संगीतमय प्रस्तुतियाँ, आसानी से उपलब्ध ऑडियो रिकॉर्डिंग और ऑनलाइन संसाधन शामिल हैं जो लिप्यंतरण और अनुवाद प्रदान करते हैं, जिससे यह वैश्विक दर्शकों के लिए सुलभ हो जाता है। इसके संरक्षण के प्रयासों में उचित उच्चारण सिखाना, दैनिक पाठ को प्रोत्साहित करना और गहरी समझ के लिए विद्वानों की टिप्पणियाँ प्रदान करना शामिल है। यह भजन सर्वोच्च सत्ता की सर्वव्यापकता, सर्वशक्तिमत्ता और परोपकारिता की एक कालातीत याद दिलाता है, जो लगातार बदलते संसार में सांत्वना और आध्यात्मिक उत्थान प्रदान करता है। यह भारत की समृद्ध मौखिक परंपरा और इसकी गहन दार्शनिक अंतर्दृष्टि का एक प्रमाण है।